Program utiliti (utility program) ialah perisian sistem yang menjaga komputer: melindunginya, mengemaskannya atau membantu pengguna menguruskan data. Dalam peperiksaan, anda diberi masalah dan diminta menamakan utiliti yang menyelesaikannya, atau diberi utiliti dan diminta menerangkan apa yang dilakukannya.
Pelajaran ini membina atas idea pengasingan dalam peranan sistem pengendalian dan aplikasi.
Apakah utiliti biasa dan apa yang dilakukannya?
| Utiliti | Apa yang dilakukan | Masalah yang diselesaikan |
|---|---|---|
| Antivirus | Mengimbas fail dan program untuk perisian hasad, dan membuang atau mengkuarantin | Fail yang dimuat turun mungkin dijangkiti |
| Sandaran (backup) | Menyalin data ke lokasi lain supaya boleh dipulihkan | Pemacu rosak atau fail terpadam secara tidak sengaja |
| Nyahpecahan cakera | Menyusun semula bahagian fail yang bertaburan pada cakera keras magnet supaya setiap fail disimpan bersama | Cakera perlahan kerana fail terpecah kepada bahagian |
| Pemformatan cakera | Menyediakan cakera untuk digunakan dengan menetapkan strukturnya untuk menyimpan fail | Pemacu baharu belum boleh menyimpan fail |
| Pemampatan (compression) | Mengurangkan saiz fail dengan mengekod semula data | Fail terlalu besar untuk dihantar melalui e-mel |
| Pengurus fail | Membolehkan pengguna melihat, menyalin, memindah, menamakan semula dan memadam fail | Pengguna perlu menyusun folder |
| Pembaikan cakera | Menyemak ralat pada cakera dan cuba membetulkannya | Fail tidak boleh dibuka kerana ralat cakera |
Contoh berlangkah
Seorang pelajar mempunyai folder gambar berjumlah 240 MB untuk dihantar melalui e-mel. Perkhidmatan e-mel membenarkan 200 MB. Utiliti yang manakah membantu, dan berapa banyak saiz mesti dikurangkan?
Langkah 1. Masalahnya ialah fail terlalu besar. Itu menunjuk kepada pemampatan.
Langkah 2. Folder 240 MB dan had 200 MB. Saiz mesti turun sekurang-kurangnya 240 − 200 = 40 MB.
Langkah 3. Andaikan folder termampat ialah 150 MB. Penjimatan ialah 240 − 150 = 90 MB. Sebagai pecahan daripada asal: 90 ÷ 240 = 0.375, jadi saiz dikurangkan sebanyak 37.5%.
Langkah 4. Semakan: 37.5% daripada 240 = 0.375 × 240 = 90 MB, sepadan. 150 MB di bawah 200 MB, jadi folder boleh dihantar.
Langkah 5. Pelajar juga mahu selamat jika komputer riba rosak. Pemampatan tidak melakukannya, kerana ia masih hanya satu salinan. Utiliti untuk masalah itu ialah sandaran.
Kesilapan yang perlu diawasi
Jawapan yang salah: “Nyahpecahan memadam fail yang tidak diperlukan untuk membebaskan ruang.”
Itu menerangkan alat pembersihan, bukan nyahpecahan. Nyahpecahan memindahkan bahagian fail sedia ada supaya setiap fail berada bersama. Tiada data dipadam dan tiada ruang dicipta.
Kesilapan berkaitan ialah menggunakan “pemformatan” untuk sesuatu yang mengemaskan fail. Pemformatan menyediakan cakera dan biasanya memadam apa yang ada padanya.
Apabila menerangkan sesuatu utiliti, gunakan corak apa yang dilakukan, kemudian faedahnya. Untuk nyahpecahan: ia menyusun semula bahagian fail supaya setiap fail disimpan bersama, jadi cakera boleh membacanya lebih pantas.
Semak sendiri
1. Sebuah komputer riba dengan cakera keras magnet menjadi perlahan membuka fail besar. Utiliti yang manakah mungkin membantu dan mengapa?
Tunjukkan jawapan
Nyahpecahan cakera. Ia menyusun semula bahagian terpecah setiap fail supaya disimpan bersama, jadi kepala baca bergerak kurang dan fail dibuka lebih pantas.
2. Sebuah sekolah mahu boleh memulihkan kerja kursus jika komputer dicuri. Utiliti yang manakah, dan apa yang dilakukannya?
Tunjukkan jawapan
Sandaran. Ia menyalin data ke lokasi lain, seperti pemacu luaran atau storan dalam talian, supaya boleh dipulihkan pada komputer baharu.
3. Fail 60 MB dimampatkan kepada 45 MB. Hitung peratusan pengurangan.
Tunjukkan jawapan
Penjimatan = 60 − 45 = 15 MB. 15 ÷ 60 = 0.25. Pengurangannya ialah 25%. Semakan: 25% daripada 60 = 15.
Ke mana pelajaran ini menuju seterusnya
Pelajaran terakhir dalam modul ini menggunakan semuanya pada peranti dengan tugas tetap, dalam bincangkan sistem terbenam dengan kekangannya. Untuk mengulang kosa kata, gunakan set latihan perisian dan sistem.
Jika nama dan huraian alat masih bercampur, guru kami boleh melatihnya dengan senario baharu dalam tuisyen Computer Science dalam talian satu dengan satu.