Keadaan terkawal ialah faktor yang dikekalkan sama dalam setiap percubaan, jadi ia tidak boleh menjadi sebab keputusan berbeza. Dalam Combined Science, soalan perancangan dan pengendalian data meminta anda menamakan keadaan terkawal dan menyedari apabila satu daripadanya sebenarnya tidak terkawal.
Pelajaran ini ialah sebahagian daripada penyiasatan dan bukti. Data di bawah ialah rekaan untuk latihan.
Bagaimana mengetahui apa yang dikekalkan sama?
Mulakan dengan tiga label: pemboleh ubah dimanipulasi (diubah dengan sengaja), pemboleh ubah bergerak balas (diukur) dan keadaan terkawal (semua yang lain yang mungkin penting). Kemudian baca setiap baris keputusan dan semak setiap keadaan terkawal mempunyai nilai yang sama.
Jika dua perkara berbeza antara baris, anda tidak boleh menyatakan yang mana menyebabkan perubahan keputusan.
Contoh berlangkah
Seorang murid mengkaji bagaimana suhu air mempengaruhi kelajuan gula melarut. Keputusan rekaan:
| Percubaan | Suhu air (°C) | Isi padu air (cm³) | Jisim gula (g) | Kacauan | Masa melarut (s) |
|---|---|---|---|---|---|
| A | 20 | 100 | 5.0 | perlahan | 48 |
| B | 40 | 100 | 5.0 | perlahan | 31 |
| C | 60 | 100 | 5.0 | kuat | 12 |
Langkah 1, labelkan pemboleh ubah. Dimanipulasi: suhu air. Bergerak balas: masa melarut.
Langkah 2, imbas setiap lajur. Isi padu ialah 100 cm³ dalam setiap baris dan jisim gula 5.0 g dalam setiap baris, jadi kedua-duanya terkawal.
Langkah 3, cari ketidaktepatan. Kacauan perlahan dalam A dan B tetapi kuat dalam C. Kacauan tidak terkawal dalam percubaan C.
Langkah 4, nilai kesannya. Dari A ke B hanya suhu berubah, dan masa turun 48 − 31 = 17 s. Dari B ke C masa turun 31 − 12 = 19 s, tetapi suhu dan kacauan kedua-duanya berubah, jadi penurunan itu tidak boleh disalahkan pada suhu sahaja.
Kesilapan yang perlu diawasi
Jawapan salah: “Semua keadaan terkawal kerana gula dan bikar yang sama digunakan.”
Menyenaraikan benda yang sama tidak membuktikan semua yang relevan adalah sama. Murid itu terlepas lajur yang nilainya berbeza. Semak setiap faktor baris demi baris, dan barulah katakan ia terkawal.
Semak sendiri
1. Dalam jadual di atas, apakah perubahan terkecil yang menjadikan percubaan C perbandingan adil dengan B?
Show answer
Gunakan kacauan perlahan dalam percubaan C, supaya hanya suhu berbeza antara B dan C.
2. Seorang murid membandingkan pertumbuhan tumbuhan di tempat terang dan tempat teduh. Tempat terang juga bersebelahan tingkap terbuka. Namakan keadaan terkawal yang mungkin tidak terkawal.
Show answer
Suhu (atau pergerakan udara). Tempat terang berbeza dalam lebih daripada cahaya.
3. Mengapakah “bikar yang sama” ialah keadaan terkawal yang lemah untuk penyiasatan gula?
Show answer
Bikar tidak mungkin mempengaruhi kelajuan gula melarut, jadi menamakannya tidak menunjukkan kefahaman. Pilihan lebih baik ialah isi padu air, jisim gula dan kacauan.
Ke mana selepas ini
Seterusnya, huraikan penambahbaikan pengukuran yang selamat secara konsep supaya bacaan membawa ralat lebih kecil. Pengkritik penyiasatan saintifik membolehkan anda berlatih menulis kritikan berdasarkan bukti, dan set latihan penyiasatan menggabungkan semuanya.
Murid sering menemui ketidaktepatan apabila seseorang membacakan semula jawapan mereka. Itulah jenis maklum balas dalam tuisyen Combined Science dalam talian satu dengan satu.