Refleks ialah gerak balas yang pantas dan automatik terhadap rangsangan, dan anda tidak perlu memikirkannya. Untuk menjejaknya, namakan setiap bahagian mengikut turutan impuls bergerak: rangsangan, reseptor, neuron deria, neuron geganti, neuron motor, efektor, gerak balas.
Kemahiran ini terletak di awal penyelarasan dan gerak balas. Soalan biasanya memberi senario ringkas dan meminta anda melengkapkan carta alir atau menerangkan turutan.
Apakah fungsi setiap bahagian laluan?
- Rangsangan (stimulus): perubahan yang dikesan, seperti haba atau hujung tajam.
- Reseptor (receptor): sel atau organ yang mengesan rangsangan dan memulakan impuls.
- Neuron deria (sensory neurone): membawa impuls dari reseptor ke sistem saraf pusat (CNS).
- Neuron geganti (relay neurone): di dalam CNS (di sini saraf tunjang), ia menghantar impuls daripada neuron deria kepada neuron motor.
- Neuron motor (motor neurone): membawa impuls dari CNS ke efektor.
- Efektor (effector): otot atau kelenjar yang menghasilkan gerak balas.
Gunakan kata arah “ke” dan “dari” dengan teliti. Neuron deria membawa impuls ke CNS dan neuron motor membawanya dari CNS.
Contoh berlangkah
Seorang pelajar menyentuh sisi cerek panas dengan hujung jari dan tangannya tertarik sebelum dia merasa sakit. Jejak laluan dan terangkan mengapa ini membantu.
Langkah 1, rangsangan: haba daripada cerek.
Langkah 2, reseptor: reseptor suhu pada kulit hujung jari mengesan haba dan memulakan impuls.
Langkah 3, neuron deria: impuls bergerak sepanjang neuron deria ke saraf tunjang.
Langkah 4, neuron geganti: dalam saraf tunjang, neuron geganti menghantar impuls kepada neuron motor.
Langkah 5, neuron motor: impuls bergerak sepanjang neuron motor ke lengan.
Langkah 6, efektor dan gerak balas: otot lengan mengecut, lalu menarik tangan menjauh.
Mengapa ini membantu: laluan itu pendek dan automatik, jadi gerak balas pantas dan kulit kurang melecur.
Kesilapan yang perlu dielakkan
Jawapan lazim ialah: “Reseptor menghantar impuls ke otak, otak membuat keputusan, dan otot bergerak.” Bunyinya munasabah, tetapi itu menerangkan tindakan sedar, bukan refleks.
Jawapan yang silap: reseptor, neuron deria, otak, neuron motor, otot.
Otak diletakkan di tengah, dan neuron geganti tertinggal.
Pembetulannya ialah bertanya, “Adakah ini automatik?” Jika ya, penyelaras ialah saraf tunjang (CNS) dan neuron geganti yang menyambung. Otak menerima maklumat selepas itu, sebab itulah anda merasa sakit sedetik kemudian.
Semak sendiri
Jawab di atas kertas dahulu, kemudian buka setiap jawapan.
1. Susun mengikut turutan untuk refleks: efektor, neuron deria, rangsangan, neuron geganti, reseptor, neuron motor.
Lihat jawapan
Rangsangan, reseptor, neuron deria, neuron geganti, neuron motor, efektor.
2. Cahaya terang menyinari mata dan anak mata mengecil. Namakan rangsangan dan efektor.
Lihat jawapan
Rangsangannya ialah cahaya terang. Efektornya ialah otot dalam iris, yang mengubah saiz anak mata. Ini juga refleks.
3. Beri satu sebab mengapa refleks melindungi badan.
Lihat jawapan
Gerak balas pantas dan automatik, jadi badan menjauhi rangsangan berbahaya sebelum kerosakan menjadi serius.
Seterusnya
Langkah berikutnya ialah meneliti sambungan antara dua neuron: lihat peranan sinaps. Bahagian hormon dalam penyelarasan dibandingkan dengan saraf dalam isyarat saraf dan hormon.
Sesetengah pelajar boleh menghafal bahagian tetapi tersalah letak satu dalam turutan. Corak ini sering dilihat guru kami dalam tuisyen Biologi dalam talian satu dengan satu, dan biasanya beberapa contoh berpandu sudah memadai untuk membetulkannya.