Kereaktifan disusun daripada bukti: sejauh mana cergasnya sesuatu unsur bertindak balas, atau sama ada ia boleh menyesarkan unsur lain. Corak seperti “kereaktifan meningkat menuruni Kumpulan I” ialah ringkasan bukti itu, bukan titik mula.
Soalan ini muncul sebagai jadual keputusan diikuti “susun unsur mengikut tertib” atau “ramalkan apa yang berlaku dengan…”. Tabiat di sini ialah membaca jadual sebelum mencapai ingatan.
Bagaimanakah rupa bukti itu?
Dua jenis bukti merangkumi kebanyakan soalan dalam corak berkala.
Tindak balas dengan air (Kumpulan I). Guru menunjukkan tindak balas ini di sebalik skrin keselamatan, dan anda mentafsir pemerhatian. Semakin kuat tindak balas, semakin tinggi kereaktifan. Set pemerhatian lazim, mengikut kecergasan yang meningkat, bermula daripada berbuih secara perlahan, kemudian melebur menjadi bebola yang bergerak di permukaan, hingga tindak balas yang menyalakan gas.
Penyesaran (displacement) (Kumpulan VII). Halogen yang dicampur dengan larutan halida sama ada menghasilkan warna baharu (tindak balas) atau tidak. Tindak balas bermaksud halogen yang ditambah lebih reaktif daripada halogen yang sudah berada dalam sebatian.
Contoh berlangkah
Jadual ini ialah data rekaan untuk latihan. Tanda betul bermaksud perubahan warna menunjukkan penyesaran berlaku; tanda silang bermaksud tiada perubahan.
| Halogen ditambah | Dengan kalium klorida | Dengan kalium bromida | Dengan kalium iodida |
|---|---|---|---|
| Halogen A | silang | betul | betul |
| Halogen B | silang | silang | betul |
| Halogen C | silang | silang | silang |
| Halogen D | betul | betul | betul |
Susun A, B, C dan D mengikut kereaktifan, yang paling reaktif dahulu.
Langkah 1, kira penyesaran bagi setiap satu: D tiga, A dua, B satu, C tiada.
Langkah 2, susun: lebih banyak penyesaran bermaksud lebih reaktif. Susunannya D > A > B > C.
Langkah 3, nyatakan sebagai kesimpulan: “Halogen D menyesarkan ketiga-tiga halida, jadi ia paling reaktif. Halogen C tidak menyesarkan mana-mana, jadi ia paling kurang reaktif.”
Langkah 4, uji dengan corak: jika ini halogen sebenar dalam Kumpulan VII dari atas ke bawah, yang paling reaktif berada paling atas. Jadi D di atas A, kemudian B, kemudian C.
Contoh sebenar satu baris: Cl₂ + 2KBr → 2KCl + Br₂. Semak atom: 2 Cl, 2 K, 2 Br pada kedua-dua belah. Seimbang.
Apakah kesilapan yang berlaku di sini?
Kesilapan lazim ialah meramal daripada kedudukan mengikut kebiasaan, dengan arah yang salah.
Jawapan yang salah: “Iodin lebih bawah dalam kumpulan, jadi ia lebih reaktif dan akan menyesarkan bromin daripada kalium bromida.”
Ini meminjam arah Kumpulan I. Bagi halogen, kereaktifan menurun menuruni kumpulan, jadi iodin kurang reaktif daripada bromin dan tidak menyesarkannya.
Pembetulannya: tentukan arah daripada bukti. Klorin menyesarkan bromida dan iodida, bromin menyesarkan iodida sahaja, dan iodin tidak menyesarkan kedua-duanya. Bromin + kalium iodida memberi tindak balas (Br₂ + 2KI → 2KBr + I₂); iodin + kalium bromida tiada tindak balas.
Semak diri anda
1. Larutan kalium bromida ditambah kepada air bromin dan kepada larutan iodin. Campuran yang mana, jika ada, menunjukkan tindak balas?
Lihat jawapan
Tiada. Ion bromida sudah menjadi pasangan bromin, jadi bromin tiada apa-apa untuk disesarkan. Iodin kurang reaktif daripada bromin, jadi ia juga tidak boleh menyesarkan bromin. Tiada tindak balas dalam kedua-duanya.
2. Dalam set data rekaan, logam P terapung dan berbuih perlahan, logam Q melebur dan bergerak laju, dan logam R menyala. Susun dari yang paling kurang kepada paling reaktif.
Lihat jawapan
Pemerhatian lebih cergas bermaksud kereaktifan lebih tinggi: P < Q < R.
3. Tulis persamaan seimbang bagi klorin menyesarkan iodida daripada kalium iodida.
Lihat jawapan
Cl₂ + 2KI → 2KCl + I₂. Atom kiri: 2 Cl, 2 K, 2 I. Atom kanan: 2 K, 2 Cl, 2 I. Seimbang.
Langkah seterusnya
Pelajaran seterusnya, menerangkan arah aliran tanpa menganggap semua kumpulan sama, memberi sebab di sebalik dua arah yang baru anda gunakan. Untuk menyemak persamaan, gunakan pelatih penaakulan pengimbangan persamaan, dan untuk jumlah bahan dalam tindak balas lihat guru mol dan nisbah persamaan.
Guru dalam tuisyen Kimia dalam talian secara satu dengan satu boleh memberi anda jadual keputusan baharu sehingga membaca bukti menjadi rutin.