Markah hilang kerana satu perkataan. Pelajar tahu buktinya tetapi melabelkannya fakta, atau menghuraikan perubahan apabila soalan meminta sebab. Glosari ini memberi setiap istilah maksud yang mudah, contoh kecil dan perkataan yang paling kerap dikelirukan dengannya.
Contoh di sini direka atau diambil daripada kehidupan biasa, jadi ia mengajar istilah tanpa membuat dakwaan tentang sukatan anda. Sahkan pilihan teras dan kajian mendalam anda dengan panduan laluan belajar.
Istilah untuk sumber dan bukti
Sumber (source). Barang yang terselamat daripada masa lalu: surat, peta, gambar, lejar cukai. Contoh: senarai kapal daripada pejabat pelabuhan. Sering dikelirukan dengan bukti. Lihat bukti dan tafsiran sumber.
Bukti (evidence). Bahagian sumber yang anda gunakan untuk menyokong satu tuntutan. Contoh: senarai kapal menunjukkan 40 kapal masuk pada satu tahun dan 25 pada tahun berikutnya, iaitu bukti bahawa lalu lintas berkurang. Sering dikelirukan dengan sumber, kerana sumber yang sama hanya menjadi bukti bagi tuntutan yang boleh disokongnya.
Primer dan sekunder (primary and secondary). Sumber primer datang daripada zaman yang dikaji. Sumber sekunder ditulis kemudian, biasanya oleh ahli sejarah yang menggunakan sumber lain. Contoh: diari ialah primer, dan bab buku teks ialah sekunder. Sering dikelirukan dengan “boleh dipercayai dan tidak boleh dipercayai”.
Asal usul (provenance). Siapa yang menghasilkan sumber, bila, di mana dan untuk siapa. Contoh: risalah yang dicetak oleh persatuan peniaga pada tahun pertikaian. Sering dikelirukan dengan isi kandungan, kerana asal usul tentang sumber itu, bukan apa yang dinyatakannya.
Inferens (inference). Kesimpulan yang anda buat yang tidak dinyatakan terus oleh sumber. Contoh: notis yang melarang menangkap ikan pada waktu malam menunjukkan bahawa perbuatan itu pernah berlaku. Sering dikelirukan dengan huraian, yang hanya mengulang apa yang ditulis.
Kebolehpercayaan dan kegunaan (reliability and usefulness). Kebolehpercayaan bertanya sama ada anda boleh mempercayai apa yang dinyatakan sumber. Kegunaan bertanya sama ada ia membantu soalan tertentu ini. Contoh: ucapan yang berat sebelah lemah sebagai penerangan, tetapi berguna untuk menunjukkan apa yang penutur mahu orang percaya. Sering dikelirukan dengan satu sama lain.
Bias dan propaganda (bias and propaganda). Bias ialah kecenderungan dalam cara sesuatu dipersembahkan. Propaganda ialah bahan yang dihasilkan untuk mempengaruhi pendapat, biasanya dengan sengaja. Contoh: poster yang memuji sesuatu dasar. Sering dikelirukan dengan “palsu”, kerana sumber yang berat sebelah boleh mengandungi butiran benar.
Pengesahan silang (corroboration). Menyokong satu sumber dengan sumber lain yang bersetuju secara bebas. Contoh: log kapal dan lejar pelabuhan mencatat tarikh ketibaan yang sama. Sering dikelirukan dengan pengulangan, kerana dua sumber yang menyalin satu sama lain tidak mengesahkan silang.
Istilah untuk masa dan konteks
Kronologi (chronology). Urutan peristiwa mengikut masa. Contoh: satu keputusan datang selepas bantahan, bukan sebelumnya. Sering dikelirukan dengan sebab-akibat, kerana datang dahulu tidak menjadikan sesuatu itu sebab. Lihat kronologi dan konteks sejarah.
Konteks (context). Keadaan sekeliling yang membantu menerangkan mengapa sesuatu dikatakan atau dilakukan. Contoh: kenaikan harga yang diumumkan pada tahun kebuluran dibaca secara berbeza daripada yang diumumkan pada zaman makmur. Sering dikelirukan dengan butiran latar belakang yang tiada kaitan dengan soalan.
Anakronisme (anachronism). Menggunakan idea atau perkataan daripada masa kemudian pada masa lebih awal. Contoh: menggelar seorang pedagang berabad-abad lalu sebagai “pelancong”. Sering dikelirukan dengan tinjauan kemudian.
Tinjauan kemudian (hindsight). Menghakimi orang berdasarkan apa yang anda tahu berlaku seterusnya. Contoh: mengatakan pegawai “sepatutnya tahu” jambatan akan runtuh. Sering dikelirukan dengan analisis. Lihat sebab-akibat dan penjelasan bersokongan.
Istilah untuk penjelasan dan penilaian
Sebab dan akibat (cause and consequence). Sebab membantu mewujudkan sesuatu peristiwa. Akibat mengikutinya. Contoh: hasil tuaian yang hilang boleh menjadi sebab penghijrahan, dan kampung yang kosong ialah akibat. Sering dikelirukan dengan satu sama lain apabila pelajar menukar sebelum dan selepas.
Sebab jangka panjang dan pencetus (long-term cause and trigger). Sebab jangka panjang membina keadaan sepanjang masa. Pencetus ialah peristiwa yang mencetuskannya. Contoh: hutang yang meningkat bertahun-tahun, kemudian satu pinjaman yang gagal. Sering dikelirukan dengan “sebab utama”, kerana pencetus tidak semestinya yang paling penting.
Perubahan dan kesinambungan (change and continuity). Perubahan ialah apa yang menjadi berbeza. Kesinambungan ialah apa yang kekal sama. Contoh: pekan itu membina stesen kereta api baharu, manakala hari pasar kekal pada hari yang sama. Sering dikelirukan dengan satu sama lain apabila pelajar hanya menyenaraikan perubahan. Lihat perubahan, kesinambungan dan perbandingan.
Kepentingan (significance). Sejauh mana sesuatu penting, kepada siapa dan untuk berapa lama. Contoh: sesuatu undang-undang mungkin sangat penting kepada petani tetapi tidak disedari nelayan. Sering dikelirukan dengan saiz atau kemasyhuran.
Fakta, pandangan dan tafsiran (fact, viewpoint and interpretation). Fakta ialah sesuatu yang ditunjukkan oleh rekod. Pandangan ialah apa yang dituntut oleh penulis sumber daripada kedudukannya. Tafsiran ialah kesimpulan yang dibuat daripada bukti, selalunya oleh ahli sejarah kemudian. Contoh: kadar cukai yang direkodkan ialah fakta, aduan seorang peniaga ialah pandangan, dan hujah ahli sejarah ialah tafsiran. Sering dikelirukan dengan satu sama lain, dan inilah punca utama jawapan yang kabur. Lihat panduan subjek.
Bagaimana saya menggunakan senarai ini?
Pilih tiga istilah yang anda keliru dalam jawapan terakhir. Tulis satu ayat untuk setiap satu, menggunakan topik laluan anda sendiri. Semak ayat itu dengan maksud di atas.
Kemudian gunakan semakan kendiri analisis sumber pada satu sumber. Jika anda mahu guru mendengar anda menggunakan istilah ini, baca tentang tuisyen Sejarah dalam talian satu dengan satu kami. Halaman latihan asal menawarkan latihan dengan jawapan berpenjelasan.