Carta yang betul bergantung pada hubungan yang ditunjukkan oleh data: aliran merentasi masa, perbandingan antara kategori, kongsi daripada keseluruhan, atau pertalian antara dua nombor. Tugasan praktikal biasanya menyatakan “cipta carta yang sesuai”, dan anda mesti menyokong pilihan itu dengan melabelnya dengan baik.
Pelajaran ini mengikuti pengasingan input, pengiraan dan output dan tergolong dalam modul pemodelan hamparan dan carta.
Carta manakah sesuai dengan hubungan yang mana?
| Soalan yang dijawab oleh data | Jenis carta |
|---|---|
| Bagaimana nilai berubah merentasi masa yang tersusun? | Carta garis |
| Kategori mana lebih besar atau lebih kecil? | Carta lajur atau palang |
| Berapa kongsi daripada jumlah bagi setiap bahagian? | Carta pai, keping sedikit sahaja |
| Adakah dua ukuran berangka bergerak bersama? | Carta serak (scatter) |
Tentukan hubungan dahulu, kemudian pilih carta. Jangan sekali-kali bermula daripada rupa carta.
Cara membina carta, langkah demi langkah
- Pilih sel yang diperlukan sahaja: label dan nilai, tanpa jumlah kecuali jumlah itulah maksudnya.
- Pilih jenis carta daripada jadual di atas.
- Tambah tajuk yang menyatakan apa yang ditunjukkan carta.
- Labelkan kedua-dua paksi, termasuk unit seperti RM atau kg.
- Tambah legenda hanya apabila ada lebih daripada satu siri, dan buang kekusutan seperti garis grid yang tebal.
- Semak carta dengan data dengan membaca dua nilai daripadanya dan membandingkannya dengan jadual.
Contoh berlangkah
Kelas rekaan 4A, 4B, 4C dan 4D menjual tiket cabutan bertuah sebanyak: 12, 18, 9 dan 21.
Langkah 1, hubungan: kelas ialah kategori berasingan, dan tugasan bertanya “kelas mana menjual paling banyak”. Itu ialah perbandingan, jadi carta lajur sesuai.
Langkah 2, jumlah: 12 + 18 + 9 + 21 = 60 tiket.
Langkah 3, jika kongsi yang ditanya: 12/60 = 20%, 18/60 = 30%, 9/60 = 15%, 21/60 = 35%. Jumlahnya 100%, jadi carta pai dengan empat keping juga mudah dibaca.
Langkah 4, label: tajuk “Tiket cabutan bertuah dijual mengikut kelas”, paksi mengufuk “Kelas”, paksi menegak “Tiket dijual”.
Langkah 5, baca balik: lajur tertinggi ialah 4D pada 21, dan yang terpendek ialah 4C pada 9. Ini sepadan dengan jadual.
Kesilapan yang perlu diawasi
Satu kesilapan lazim ialah menggunakan carta garis untuk kategori berasingan.
Carta yang salah: garis yang menyambung 4A, 4B, 4C dan 4D.
Garis itu naik dan turun antara kelas, yang mencadangkan sesuatu berlaku “di antara” 4A dan 4B. Tiada apa-apa yang berlaku.
Pembetulannya ialah carta lajur. Garis hanya sesuai apabila titik pada paksi mengufuk mengikut urutan, seperti jam dalam sehari atau bulan dalam setahun. Semak juga bahawa tajuk paksi ada, kerana jenis yang betul tanpa label masih kehilangan markah.
Semak sendiri
1. Suhu sebuah bilik darjah direkodkan pada 8 pagi, 9 pagi, 10 pagi, 11 pagi dan 12 tengah hari. Carta apa, dan mengapa?
Tunjukkan jawapan
Carta garis. Waktu itu tersusun, dan soalan itu tentang perubahan merentasi masa.
2. Lapan pelajar merekod jam ulang kaji dan markah ujian. Anda mahu melihat sama ada ulang kaji lebih lama seiring dengan markah lebih tinggi. Carta apa?
Tunjukkan jawapan
Carta serak (scatter). Kedua-dua ukuran ialah nombor, dan anda mencari pertalian antara keduanya.
3. Sebuah kantin menjual 40 nasi lemak, 25 mee goreng dan 35 sandwic. Berapa peratus ialah mee goreng, dan carta apa menunjukkan kongsi?
Tunjukkan jawapan
Jumlah = 40 + 25 + 35 = 100, jadi mee goreng ialah 25%. Carta pai dengan tiga keping menunjukkan kongsi itu.
Ke mana pelajaran ini membawa seterusnya
Carta hanya nampak betul apabila nombor di belakangnya diformatkan dengan baik, jadi teruskan ke format unit tanpa menukar nombor kepada teks. Grid latihan rujukan hamparan membolehkan anda mencuba data carta pada jadual kecil.
Jika skim markah terus meminta “sesuai” dan anda tidak pasti maksudnya, guru dalam tuisyen ICT dalam talian satu dengan satu boleh menunjukkan bagaimana perkataan itu dipadankan dengan pilihan pada halaman.