Kadar menyatakan berapa banyak yang berlaku dalam satu unit masa. Jumlah menyatakan berapa banyak yang berlaku kesemuanya. Kadar × masa = jumlah, dan jumlah ÷ masa = kadar purata.
Ini muncul dalam setiap sains: gas yang dihasilkan sesaat, denyutan jantung seminit dan tenaga yang dipindahkan sesaat. Ia terletak dalam kefasihan berangka tiga sains dan menyambung daripada mengekalkan unit yang konsisten. Semua data ialah rekaan.
Bagaimana membezakannya?
Baca unitnya. Jika ada masa di bawah (per s, per min, W), ia ialah kadar. Jika unitnya berdiri sendiri (cm³, denyutan, J), ia ialah jumlah.
Kemudian pilih operasinya. Untuk mendapat jumlah daripada kadar, darab dengan masa. Untuk mendapat kadar daripada jumlah, bahagi dengan masa. Masa mesti dalam unit yang sama dengan unit dalam kadar itu.
Contoh berlangkah (data rekaan)
Seorang pelajar mengumpul gas daripada satu tindak balas. 48 cm³ dikumpul dalam 30 s, dan tindak balas berterusan pada kadar tetap yang sama. Cari kadar, kemudian jumlah selepas 2 minit.
Langkah 1, kadar: 48 ÷ 30 = 1.6 cm³/s.
Langkah 2, tukar masa: 2 minit = 120 s.
Langkah 3, jumlah: 1.6 × 120 = 192 cm³.
Semak: dalam 30 s gasnya 48 cm³, dan 120 s ialah empat kali ganda lebih lama, jadi 4 × 48 = 192 cm³. ✓
Kesilapan yang perlu diawasi
Jawapan yang salah: “Jumlah gas selepas 2 minit ialah 1.6 cm³.”
Pelajar berhenti selepas mencari kadar dan memberikannya seolah-olah ia jumlah.
Unit mendedahkan kesilapan ini: cm³/s tidak mungkin isi padu keseluruhan. Sebelum menulis jawapan akhir, lihat unitnya dan tanya sama ada ia sepadan dengan apa yang diminta soalan. Satu lagi kesilapan lazim ialah mendarab kadar dalam cm³/s dengan 2 (minit) dan bukannya 120 (saat).
Semak diri anda
Cuba tanpa kalkulator, kemudian buka setiap jawapan.
1. Satu tindak balas membebaskan gas pada kadar tetap 0.8 cm³/s. Berapa banyak gas dibebaskan dalam 90 s?
Lihat jawapan
0.8 × 90 = 72 cm³.
2. Sebuah lampu memindahkan 3600 J tenaga dalam 120 s. Berapakah kuasanya?
Lihat jawapan
Kuasa = tenaga ÷ masa = 3600 ÷ 120 = 30 W.
3. Seorang pelajar mengira 45 gelembung daripada sebuah tumbuhan dalam 3 minit. Nyatakan kadarnya dalam gelembung seminit.
Lihat jawapan
45 ÷ 3 = 15 gelembung seminit.
Langkah seterusnya
Kadar ialah apa yang diukur oleh kecerunan pada graf, jadi teruskan dengan membaca kecerunan graf dan menerangkan maknanya. Anda juga boleh mencuba set latihan kefasihan berangka selepas anda menamatkan kelima-lima pelajaran.
Sesetengah pelajar boleh mengendalikan setiap formula tetapi hilang jejak sama ada jawapan ialah kadar atau jumlah dalam soalan yang lebih panjang. Itu corak yang boleh dikesan dengan cepat oleh guru dalam tuisyen Sains Bersepadu (Co-ordinated Sciences) dalam talian secara satu dengan satu.