Untuk membezakan purata daripada taburan, kira purata, kemudian lihat bagaimana nilai-nilai tersebar di sekelilingnya. Ini ialah semakan yang digunakan pada setiap jadual dalam bukti penduduk dan petempatan, sama ada ia menunjukkan pendapatan, kepadatan atau saiz bandar.
Bagaimana menyemak langkah demi langkah?
- Susun nilai daripada terkecil ke terbesar.
- Kira min (mean): tambah semua nilai dan bahagikan dengan bilangannya.
- Cari median: nilai tengah, atau min bagi dua nilai tengah.
- Kira julat (range): tertinggi tolak terendah.
- Bandingkan min dengan median. Min yang jauh lebih tinggi daripada median mencadangkan satu atau lebih nilai yang sangat tinggi.
- Huraikan serakan dengan perkataan, menggunakan angka dan unit.
Contoh berlangkah
Pendapatan bulanan isi rumah rekaan bagi sepuluh isi rumah di Daerah F, dalam RM.
1,200; 1,300; 1,400; 1,500; 1,600; 1,700; 1,800; 2,000; 2,400; 17,000
Min: jumlahnya 31,900, dan 31,900 ÷ 10 = RM3,190.
Median: nilai ke-5 dan ke-6 ialah 1,600 dan 1,700, jadi median ialah (1,600 + 1,700) ÷ 2 = RM1,650.
Julat: 17,000 − 1,200 = RM15,800.
Huraian: “Min pendapatan ialah RM3,190 tetapi median ialah RM1,650. Sembilan daripada sepuluh isi rumah memperoleh kurang daripada min, dan satu isi rumah yang memperoleh RM17,000 menarik min ke atas. Median lebih hampir dengan isi rumah biasa. Julat RM15,800 menunjukkan serakan yang luas.”
Kesilapan yang perlu diawasi
Jawapan yang salah: “Isi rumah purata di Daerah F memperoleh RM3,190, jadi kebanyakan isi rumah memperoleh lebih kurang jumlah ini.”
Hanya satu isi rumah memperoleh lebih daripada RM3,190, dan sembilan memperoleh RM2,400 atau kurang. Min tidak menggambarkan kebanyakan isi rumah.
Pembetulan: laporkan median bersama min, sebut julat dan namakan nilai ekstrem. Kenyataan tentang “kebanyakan” mesti sepadan dengan data.
Semakan kendiri
1. Kepadatan penduduk lima daerah (rekaan, orang bagi setiap km²): 3, 5, 7, 9, 76. Cari min dan median.
Lihat jawapan
Jumlah ialah 100, jadi min = 100 ÷ 5 = 20. Median ialah nilai tengah, 7. Nilai 76 menarik min ke atas.2. Wilayah X mempunyai nilai 48, 49, 50, 51, 52 dan Wilayah Y mempunyai 10, 20, 50, 80, 90. Kedua-duanya bermin 50. Bandingkan julat.
Lihat jawapan
Julat Wilayah X = 52 − 48 = 4. Julat Wilayah Y = 90 − 10 = 80. Min sama tetapi Y jauh lebih tersebar.3. Mengapa min sahaja tidak mencukupi untuk menghuraikan Wilayah Y?
Lihat jawapan
Hanya satu nilai dalam Wilayah Y yang hampir 50, jadi min menyembunyikan serakan yang sangat luas. Huraian memerlukan julat atau nilai individu.Ke mana pelajaran ini menuju?
Anda kini boleh membaca purata secara kritis, yang juga membantu dengan data dalam pembangunan dan ketidaksamaan. Cuba set anda sendiri dalam penjelajah statistik dan taburan, kemudian kerjakan latihan campuran. Jika anda mahu guru menyemak cara anda menghuraikan data, lihat tuisyen IGCSE Geography satu dengan satu.