Untuk mengenal pasti struktur pada rajah sel, gunakan tiga petunjuk bersama: di mana ia terletak, sebesar mana berbanding seluruh sel, dan bagaimana rupanya. Nama datang daripada petunjuk itu, bukan daripada ingatan sahaja.
Kemahiran ini muncul pada permulaan sel dan mikroskopi dan kembali setiap kali soalan peperiksaan menunjukkan sel, tisu atau mikrograf dan meminta anda menamakan, memerihalkan atau menerangkan sesuatu bahagian.
Petunjuk apa yang patut dicari dahulu?
Mulakan dengan garis luar. Sel yang mempunyai sempadan tebal dan lurus di luar lapisan yang lebih nipis ialah sel tumbuhan. Sel yang hanya mempunyai sempadan nipis dan fleksibel ialah sel haiwan.
Kemudian cari objek terbesar di dalamnya. Struktur gelap atau bulat yang besar berhampiran tengah biasanya ialah nukleus. Ruang jernih yang sangat besar dan menolak segala-galanya ke tepi ialah vakuol.
Akhir sekali, periksa struktur kecil.
Bentuk bujur berwarna hijau di dalam sel tumbuhan ialah kloroplas. Struktur kecil berbentuk rod ialah mitokondria. Bahan seperti jeli yang memenuhi ruang di antaranya ialah sitoplasma.
Bagaimana mengaitkan setiap struktur dengan fungsinya?
Menamakan struktur mendapat satu idea. Memberi fungsinya mendapat idea seterusnya. Pelajari setiap struktur sebagai pasangan.
| Struktur | Kedudukan | Fungsi |
|---|---|---|
| Dinding sel | Di luar membran, sel tumbuhan sahaja | Memberi sokongan dan mengekalkan bentuk sel |
| Membran sel | Tepat di dalam dinding, atau tepi luar sel haiwan | Mengawal bahan yang masuk dan keluar |
| Sitoplasma | Memenuhi sel | Tempat berlakunya tindak balas kimia |
| Nukleus | Biasanya satu, berhampiran tengah atau tertolak ke tepi | Mengandungi bahan genetik dan mengawal sel |
| Kloroplas | Sel tumbuhan yang berfotosintesis | Menyerap cahaya untuk fotosintesis |
| Vakuol besar | Tengah sel tumbuhan matang | Menyimpan sap sel dan membantu mengekalkan kekukuhan sel |
| Mitokondria | Rod kecil dalam sitoplasma | Membebaskan tenaga melalui respirasi |
Contoh berlangkah
Rajah sebuah sel daun menunjukkan garis label A hingga E. Berikut ialah perihal rajah itu.
- A menunjuk ke lapisan luar yang tebal dengan sisi lurus.
- B menunjuk ke lapisan nipis yang melekat pada bahagian dalam A.
- C menunjuk ke struktur bujur berwarna hijau berhampiran tepi.
- D menunjuk ke ruang jernih yang besar dan mengisi sebahagian besar sel.
- E menunjuk ke struktur bulat dan padat yang tertolak ke satu sisi oleh D.
Langkah 1, tentukan jenis sel. Lapisan luar yang tebal dan ruang jernih yang besar menunjukkan ini sel tumbuhan.
Langkah 2, namakan struktur. A ialah dinding sel. B ialah membran sel. C ialah kloroplas kerana berwarna hijau dan bujur. D ialah vakuol besar. E ialah nukleus.
Langkah 3, tambah fungsi bagi setiap struktur yang ditanya. Untuk C: menyerap cahaya untuk fotosintesis. Untuk E: mengandungi bahan genetik dan mengawal sel.
Langkah 4, semak jawapan. Sel daun sepatutnya mempunyai kloroplas, dan nukleus tertolak oleh vakuol. Kedua-duanya sepadan dengan gambar.
Kesilapan yang perlu diawasi
Kesilapan lazim ialah melabel sempadan luar sel tumbuhan sebagai “membran sel”, kerana perkataan membran terdengar seperti garis luar.
Jawapan yang salah: A = membran sel, B = sitoplasma
Pelajar melihat satu sempadan dan satu lapisan di dalamnya, lalu menamakannya dengan perkataan yang paling biasa tanpa memeriksa ketebalan.
Pembetulannya ialah membandingkan dua sempadan itu.
Dinding ialah lapisan tebal dan tegar di luar. Membran ialah lapisan nipis yang terus melekat pada sitoplasma. Dinding sel diperbuat daripada selulosa dan membenarkan air serta bahan terlarut melaluinya. Membran ialah lapisan yang mengawal apa yang melintas, jadi ia mesti dinamakan berasingan.
Semak diri anda
Cuba dahulu, kemudian buka setiap jawapan.
1. Sebuah rajah sel tidak mempunyai lapisan luar yang tebal, tiada kloroplas dan tiada vakuol besar, tetapi mempunyai nukleus bulat. Adakah ia sel tumbuhan atau sel haiwan? Beri satu sebab.
Lihat jawapan
Sel haiwan. Ia tiada dinding sel, kloroplas atau vakuol besar yang kekal, iaitu ciri yang menandakan sel tumbuhan.
2. Garis X menunjuk ke struktur kecil berbentuk rod dalam sitoplasma sel otot. Namakannya dan nyatakan fungsinya.
Lihat jawapan
Mitokondria. Ia membebaskan tenaga daripada makanan melalui respirasi, dan sel otot memerlukan tenaga ini dalam jumlah besar.
3. Mengapa sel dari bahagian dalam akar tidak dijangka mempunyai kloroplas?
Lihat jawapan
Kloroplas menyerap cahaya untuk fotosintesis. Sel akar berada di bawah tanah, tempat cahaya sedikit atau tiada, jadi kloroplas tidak berguna kepadanya.
Langkah seterusnya
Setelah anda boleh menamakan struktur daripada petunjuk, teruskan dengan mengira pembesaran dengan unit yang konsisten, kemudian uji keseluruhan topik dengan set latihan sel dan mikroskopi. Catat label yang anda salah baca, misalnya dalam log kesilapan dan baris gilir ujian semula.
Sesetengah pelajar faham setiap struktur secara berasingan tetapi kehilangan markah apabila rajah tidak biasa. Guru yang mengajar satu dengan satu boleh memberi rajah baharu sehingga tabiat mencari petunjuk itu melekat, sebagai sebahagian daripada tuisyen Biologi dalam talian secara satu dengan satu.