Untuk memisahkan bukti daripada cadangan politik, asingkan setiap pernyataan kepada apa yang diukur, apa yang menerangkannya, dan apa yang seseorang fikir patut dilakukan. Hanya dua yang pertama menjadi tugas biologi. Yang ketiga melibatkan pilihan yang tidak dapat diputuskan oleh data sahaja.
Ia ialah kemahiran terakhir dalam pengaruh manusia terhadap ekosistem dan bergantung pada tabiat menilai bukti perubahan habitat.
Apakah tiga jenis pernyataan?
- Bukti: ukuran atau pemerhatian. Ia boleh disemak. Contoh: “Min paras nitrat ialah 14 mg/dm³ di hilir.”
- Tafsiran: penerangan atau kesimpulan daripada bukti. Contoh: “Nitrat yang tinggi itu berkemungkinan daripada larian baja.”
- Cadangan atau penilaian nilai: apa yang seseorang fikir patut berlaku, sering mengandungi perkataan seperti patut, mesti atau wajib. Contoh: “Penggunaan baja berhampiran sungai mesti dihentikan.”
Tafsiran boleh kuat atau lemah bergantung pada bukti sokongan. Cadangan ialah jenis dakwaan yang berbeza, kerana ia bergantung pada apa yang dinilai orang dan apa yang praktikal, bukan hanya pada data.
Bagaimanakah mengendalikan cadangan dalam jawapan?
Nyatakan apa yang disokong sains, kemudian katakan apa yang ditambah oleh cadangan itu. Contohnya: “Data menunjukkan oksigen lebih rendah di hilir, yang selaras dengan larian nutrien. Sama ada hendak menyekat baja ialah keputusan yang juga bergantung pada kos dan keperluan pertanian.”
Ini memastikan jawapan anda tepat tanpa memihak dalam politik.
Contoh berlangkah
Petikan rekaan untuk latihan. “Oksigen terlarut di hilir ladang ialah 2.5 mg/dm³ berbanding 8.0 mg/dm³ di hulu. Larian baja ladang ialah sebab ikan telah hilang. Majlis perlu mengharamkan penggunaan baja dalam jarak 100 m dari sungai.”
Soalan: Kenal pasti bukti, tafsiran dan cadangan, kemudian nyatakan apa yang disokong data.
Langkah 1, bukti: “Oksigen terlarut di hilir … ialah 2.5 … berbanding 8.0 … di hulu.” Ia ukuran.
Langkah 2, tafsiran: “Larian baja ladang ialah sebab ikan telah hilang.” Ia menerangkan keputusan, tetapi petikan tidak memberi data tentang bilangan ikan atau baja.
Langkah 3, cadangan: “Majlis perlu mengharamkan penggunaan baja dalam jarak 100 m.” Ini keputusan tentang apa yang hendak dilakukan. Ia menggunakan perkataan seperti perlu dan bergantung pada lebih daripada data.
Langkah 4, apa yang disokong data: ia menyokong paras oksigen yang lebih rendah di hilir. Kaitan dengan baja boleh diterima akal, tetapi petikan tidak mengukur baja atau ikan, jadi tafsiran itu memerlukan bukti tambahan. Cadangan berada di luar apa yang dapat diputuskan oleh data.
Kesilapan yang perlu diawasi
Kesilapan lazim ialah menganggap cadangan sebagai kesimpulan saintifik.
Jawapan yang salah: “Data membuktikan baja mesti diharamkan.”
Data tidak membuktikan dasar. Ia menunjukkan perbezaan yang diukur. Sama ada hendak mengharamkan sesuatu bahan juga bergantung pada nilai, kos dan pilihan lain.
Pembetulannya ialah menulis apa yang ditunjukkan data, apa yang dicadangkannya dan apa yang merupakan keputusan berasingan.
Semak diri anda
Cuba dahulu, kemudian buka setiap jawapan.
1. Kelaskan: “Pelepasan kumbahan telah menyebabkan kemerosotan ikan di sungai.”
Lihat jawapan
Tafsiran. Ia menerangkan kemerosotan dengan satu sebab. Ia melangkaui ukuran melainkan bukti lain menyokong kaitan itu.
2. Kelaskan: “Min bilangan ikan setiap pukat turun daripada 40 kepada 30.”
Lihat jawapan
Bukti. Ia ukuran yang boleh disemak.
3. Seorang pelajar menulis: “Data menunjukkan kerajaan mesti melindungi hutan bakau.” Tulis semula supaya mengekalkan sains dan memisahkan cadangan.
Lihat jawapan
“Data menunjukkan anak pokok bakau berkurang kira-kira 36%. Sama ada dan bagaimana kawasan itu dilindungi ialah keputusan yang bergantung pada nilai dan kos serta bukti ini.”
Langkah seterusnya
Satukan kelima-lima kemahiran dalam set latihan pengaruh manusia terhadap ekosistem. Jika anda mahu menyemak semula kaedah menimbang pilihan, membandingkan pilihan pemuliharaan menggunakan kriteria ekologi yang ditetapkan menunjukkan bagaimana kriteria mengekalkan penilaian pada biologi. Tabiat yang sama digunakan dalam data dan penyiasatan biologi.
Sesetengah pelajar faham perbezaan itu tetapi masih terbawa kepada pendapat apabila soalan terasa penting. Guru yang membaca jawapan anda dalam tuisyen Biologi dalam talian secara satu dengan satu boleh menunjukkan ayat tepat di mana ia berlaku.