Taburan (distribution) menunjukkan bagaimana nilai tersebar dalam sesuatu kumpulan. Purata sesuatu kumpulan menerangkan kumpulan itu, bukan setiap individu di dalamnya. Apabila dua kumpulan bertindih, mengetahui kumpulan mana seorang individu berada memberitahu sangat sedikit tentang nilai individu itu.
Kemahiran ini menggunakan idea data daripada variasi selanjar dan tak selanjar. Matlamatnya ialah kesimpulan yang sepadan dengan data, iaitu apa yang diperlukan oleh jawapan Biologi yang baik.
Apakah yang perlu disemak sebelum membuat kesimpulan?
- Min, median atau mod: nyatakan purata mana yang digunakan dan apa yang diterangkannya.
- Julat atau serakan: sejauh mana nilai terbentang pada kedua-dua sisi?
- Pertindihan: adakah julat berkongsi nilai? Sebanyak mana?
- Saiz sampel: adakah sampel kecil? Sampel kecil boleh mengelirukan.
- Punca lain: bolehkah persekitaran, umur atau kaedah persampelan menerangkan perbezaan itu?
Barulah tulis ayat yang menyatakan apa yang ditunjukkan oleh data dan tidak lebih.
Contoh berlangkah
Dua pulau rekaan masing-masing mempunyai populasi burung kecil. Seorang saintis mengukur panjang paruh dalam sampel 10 ekor dari setiap pulau. Data ini adalah rekaan.
| Pulau A (mm) | 10, 11, 11, 12, 12, 12, 12, 13, 13, 14 |
|---|---|
| Pulau B (mm) | 11, 12, 12, 13, 13, 13, 13, 14, 14, 15 |
Langkah 1, min untuk A: 10 + 11 + 11 + 12 + 12 + 12 + 12 + 13 + 13 + 14 = 120, dan 120 ÷ 10 = 12.0 mm.
Langkah 2, min untuk B: 11 + 12 + 12 + 13 + 13 + 13 + 13 + 14 + 14 + 15 = 130, dan 130 ÷ 10 = 13.0 mm.
Langkah 3, julat: A ialah 14 − 10 = 4 mm dan B ialah 15 − 11 = 4 mm. Serakannya sama.
Langkah 4, pertindihan: A terbentang dari 10 hingga 14 dan B dari 11 hingga 15, jadi kedua-duanya berkongsi nilai 11 hingga 14. Sembilan daripada 10 ekor burung Pulau A (kecuali yang 10 mm) mempunyai panjang paruh yang juga muncul di Pulau B, jadi tiada pemisahan yang jelas.
Langkah 5, kesimpulan: “Min panjang paruh di Pulau B lebih besar 1.0 mm daripada Pulau A dalam sampel kecil ini. Julatnya bertindih, jadi sebahagian burung Pulau A mempunyai paruh lebih panjang daripada sebahagian burung Pulau B. Perbezaan itu mungkin disebabkan oleh gen, makanan atau kebetulan, jadi lebih banyak data diperlukan.”
Perhatikan bahawa kesimpulan itu tidak mendakwa setiap burung Pulau B mempunyai paruh lebih panjang. Ia juga tidak menyatakan punca sebagai fakta.
Kesilapan yang perlu diawasi
Jawapan salah: “Burung di Pulau B mempunyai paruh lebih panjang daripada burung di Pulau A, jadi anda boleh tahu pulau itu dengan melihat satu paruh.”
Perbezaan min ialah 1.0 mm, tetapi serakan dalam setiap pulau ialah 4 mm. Paruh 12 mm wujud di kedua-dua pulau, jadi satu paruh tidak dapat mengenal pasti pulau itu.
Penaakulan yang sama terpakai kepada sebarang ciri dalam sebarang spesies, termasuk manusia. Perbezaan purata antara kumpulan tidak pernah membenarkan penilaian terhadap seorang individu, dan ciri manusia dibentuk oleh persekitaran serta variasi yang besar dalam setiap kumpulan. Pembetulannya ialah menulis “secara purata” dan “dalam sampel ini” serta menyebut pertindihan.
Semak sendiri
Semua data adalah rekaan.
1. Sampel 1 sejenis tumbuhan mempunyai tinggi 20, 22, 24 cm. Sampel 2 mempunyai 23, 25, 27 cm. Hitung kedua-dua min dan nyatakan sama ada setiap tumbuhan dalam sampel 2 lebih tinggi daripada setiap tumbuhan dalam sampel 1.
Lihat jawapan
Min sampel 1: (20 + 22 + 24) ÷ 3 = 66 ÷ 3 = 22 cm. Min sampel 2: (23 + 25 + 27) ÷ 3 = 75 ÷ 3 = 25 cm. Julat bertindih pada 23 dan 24, jadi tumbuhan 24 cm dalam sampel 1 lebih tinggi daripada tumbuhan 23 cm dalam sampel 2. Tidak, bukan setiap tumbuhan lebih tinggi.
2. Berikan dua sebab mengapa perbezaan min kumpulan mungkin bukan disebabkan oleh gen.
Lihat jawapan
Mana-mana dua daripada: perbezaan persekitaran (makanan, cahaya, suhu), perbezaan umur, sampel kecil atau tidak mewakili, atau kebetulan.
3. Seorang pelajar menulis: “Serangga ini daripada kumpulan utara, jadi sayapnya lebih panjang.” Terangkan masalahnya menggunakan idea pertindihan.
Lihat jawapan
Kumpulan bertindih, jadi individu dalam kumpulan selatan juga boleh mempunyai sayap panjang. Purata kumpulan tidak dapat meramal satu serangga. Pelajar itu sepatutnya mengukur sayap itu sendiri.
Ke mana selepas ini?
Anda kini sudah mempelajari kelima-lima kemahiran, jadi cuba set latihan modul untuk menggabungkannya. Log kesilapan dan baris ujian semula membantu anda menjejak kesilapan perkataan, dan papan pokok kebarangkalian dan pengiraan serta papan model warisan menunjukkan bahawa grid ialah model, bukan ramalan tentang orang sebenar.
Sesetengah pelajar mendapati pelajaran ini paling sukar ditulis kerana perkataan yang teliti terasa panjang. Guru dalam tuisyen Biologi dalam talian satu dengan satu boleh membantu anda memampatkannya kepada dua ayat yang tepat.