Panduan ini meletakkan empat belas istilah Fizik yang mengelirukan bersebelahan, dengan maksud ringkas, contoh asli dan pelajaran atau modul yang mengajarnya. Gunakannya apabila sesuatu soalan boleh bermaksud dua perkara.
Jambatan konsep Inggeris, BM dan Cina menunjukkan istilah yang sama merentas bahasa, yang membantu jika anda belajar dalam bahasa Melayu atau Cina di sekolah tetapi menjawab dalam bahasa Inggeris.
Gerakan dan daya
Jarak (distance) dan sesaran (displacement)
Jarak ialah jumlah panjang lintasan yang dilalui, dan tiada arah. Sesaran ialah perubahan kedudukan dalam garis lurus beserta arah.
Seorang pelajar berjalan 60 m ke kedai dan 60 m pulang: jarak 120 m, sesaran 0 m. Pelajari: bezakan sesaran daripada jumlah jarak.
Laju (speed) dan halaju (velocity)
Laju menyatakan seberapa cepat. Halaju menyatakan seberapa cepat dan ke arah mana.
Sebuah kereta pada 20 m/s ke utara dan satu lagi pada 20 m/s ke selatan mempunyai laju yang sama tetapi halaju berbeza. Pelajari: gerakan dan graf.
Skalar dan vektor
Skalar mempunyai magnitud sahaja, seperti jisim atau masa. Vektor mempunyai magnitud dan arah, seperti daya atau sesaran.
Pelajari: huraian skalar dan vektor.
Jisim (mass) dan berat (weight)
Jisim ialah jumlah jirim, dalam kilogram, dan tidak berubah mengikut tempat. Berat ialah daya graviti ke atas jisim itu, dalam newton.
Beg 3.0 kg mempunyai berat 30 N apabila g ialah 10 N/kg. Pelajari: jisim dan daya graviti.
Daya (force) dan tekanan (pressure)
Daya ialah tolakan atau tarikan dalam newton. Tekanan ialah daya yang tersebar pada suatu luas, jadi daya yang sama pada luas lebih kecil memberi tekanan lebih besar.
Pelajari: tekanan dalam pepejal dan bendalir.
Daya seimbang dan ketiadaan daya
Sebuah buku di atas meja mempunyai dua daya yang bertindak, berat dan sokongan meja, dan keduanya seimbang. “Seimbang” tidak bermaksud “tiada apa yang bertindak”.
Pelajari: daya seimbang berbanding ketiadaan daya.
Tenaga dan haba
Tenaga (energy) dan kuasa (power)
Tenaga ialah apa yang disimpan atau dipindahkan, dalam joule. Kuasa ialah kadar pemindahan itu, dalam watt, iaitu joule sesaat.
Lampu 60 W memindahkan 60 J setiap saat. Pelajari: kuasa dan sumber tenaga.
Haba (heat) dan suhu (temperature)
Suhu memberitahu seberapa panas sesuatu. Tenaga terma bergantung pada suhu, jisim dan bahan.
Sebaldi air suam mempunyai lebih tenaga terma daripada secawan teh panas. Pelajari: suhu berbanding tenaga terma.
Gelombang dan cahaya
Pantulan (reflection) dan pembiasan (refraction)
Pantulan ialah gelombang yang melantun dari permukaan. Pembiasan ialah gelombang yang menukar arah kerana lajunya berubah dalam bahan baharu.
Pelajari: pantulan dan pembiasan dengan muka gelombang.
Melintang dan membujur
Dalam gelombang melintang, getaran berserenjang dengan arah perambatan, seperti riak air. Dalam gelombang membujur, getaran sejajar dengan arah itu, seperti bunyi.
Pelajari: gerakan melintang dan membujur.
Frekuensi dan amplitud
Frekuensi ialah bilangan gelombang yang melalui setiap saat, dalam hertz. Amplitud ialah sesaran maksimum dari kedudukan rehat.
Bunyi lebih kuat bermaksud amplitud lebih besar, dan nada lebih tinggi bermaksud frekuensi lebih tinggi. Pelajari: nada dan kekuatan bunyi secara berasingan.
Elektrik dan fizik nuklear
Arus (current) dan beza keupayaan (potential difference)
Arus ialah aliran cas melalui komponen, dalam ampere. Beza keupayaan ialah tenaga yang dipindahkan bagi setiap unit cas antara dua titik, dalam volt.
Arus melalui lampu, dan beza keupayaan merentasi lampu. Pelajari: cas dan arus.
Rintangan (resistance) dan arus
Rintangan menunjukkan seberapa banyak komponen menentang arus, dalam ohm, menggunakan R = V ÷ I. Bekalan 12 V merentasi perintang 4 Ω memberi 3 A, jadi rintangan lebih besar bermaksud arus lebih kecil, bukan lebih besar.
Pelajari: menggunakan hubungan rintangan dengan unit.
Sinaran latar belakang dan separuh hayat (half-life)
Sinaran latar belakang ialah sinaran yang ada di sekeliling kita daripada sumber semula jadi dan lain-lain. Separuh hayat ialah masa untuk aktiviti sampel menjadi separuh.
Tolak latar belakang sebelum menggunakan data separuh hayat. Pelajari: separuh hayat dan latar belakang.
Semak sendiri
1. Seorang pelari melengkapkan satu pusingan 400 m dan berakhir di tempat mula. Nyatakan jarak dan sesarannya.
Tunjuk jawapan
Jarak 400 m, sesaran 0 m.
2. Objek 5.0 kg berada di Bumi dengan g ialah 10 N/kg. Nyatakan jisim dan beratnya.
Tunjuk jawapan
Jisim 5.0 kg, berat 5.0 × 10 = 50 N.
3. Adakah arus atau beza keupayaan yang diukur merentasi sebiji lampu?
Tunjuk jawapan
Beza keupayaan diukur merentasi lampu, dan arus melalui lampu. Voltmeter dipasang secara selari dengan lampu.
Ke mana selepas ini
Pilih pasangan yang paling baru menyebabkan anda hilang markah dan buka pelajarannya. Panduan pembelajaran Fizik menunjukkan kedudukan setiap satu dalam kursus, dan hab latihan asli memberi soalan baharu untuk menguji pilihan itu.
Guru juga boleh menyemak pasangan mana yang anda kelirukan dalam soalan sebenar semasa tuisyen Fizik dalam talian satu dengan satu.