Banyak markah hilang kerana satu perkataan: pelajar tahu prosesnya tetapi menggunakan istilah jirannya. Glosari ini memberi setiap istilah makna ringkas, contoh kecil dan perkataan yang paling kerap dikelirukan dengannya.
Enam belas istilah dikumpulkan mengikut topik, dan setiap satu dipautkan ke topik yang mengajarnya. Jambatan konsep Inggeris, Melayu dan Cina menunjukkan istilah yang sama dalam tiga bahasa.
Sel dan pergerakan
Resapan (diffusion). Pergerakan bersih zarah dari kawasan berkepekatan lebih tinggi ke kawasan berkepekatan lebih rendah, menuruni kecerunan kepekatan, menggunakan gerakan rawak zarah itu sendiri. Contoh: bau masakan merebak ke seluruh bilik. Dikelirukan dengan osmosis. Lihat pergerakan merentasi membran.
Osmosis (osmosis). Pergerakan bersih molekul air melalui membran separa telap, dari larutan cair ke larutan yang lebih pekat. Contoh: silinder ubi kentang bertambah jisim dalam air tulen. Dikelirukan dengan resapan, yang terpakai kepada mana-mana zarah dan tidak memerlukan membran. Lihat pergerakan merentasi membran.
Pengangkutan aktif (active transport). Pergerakan zarah melawan kecerunan kepekatan, menggunakan tenaga daripada respirasi. Contoh: sel rambut akar menyerap ion mineral daripada air tanah yang cair. Dikelirukan dengan resapan, kerana kedua-duanya menggerakkan zarah merentasi membran. Lihat pergerakan merentasi membran.
Enzim dan substrat (enzyme, substrate). Enzim ialah mangkin biologi, dan substrat ialah bahan yang bertindak ke atasnya. Contoh: amilase bertindak ke atas kanji. Dikelirukan dengan satu sama lain, dan dengan hasil tindak balas. Lihat molekul biologi dan enzim.
Ternyahasli dan mati (denatured). Enzim ialah protein, bukan benda hidup, jadi ia ternyahasli, bukan dibunuh. Suhu tinggi mengubah bentuk tapak aktifnya, jadi substrat tidak lagi muat. Dikelirukan dengan “enzim itu mati”. Lihat molekul biologi dan enzim.
Tenaga, pertukaran gas dan pengangkutan
Fotosintesis dan respirasi (photosynthesis, respiration). Fotosintesis membina glukosa menggunakan tenaga cahaya dan berlaku dalam tumbuhan. Respirasi membebaskan tenaga daripada glukosa dan berlaku dalam semua sel hidup. Dikelirukan dengan satu sama lain, seolah-olah ia berlawanan dari segi masa, seperti “tumbuhan hanya bernafas pada waktu malam”. Lihat pemakanan tumbuhan dan pertukaran gas dan respirasi.
Respirasi dan pernafasan (respiration, breathing). Respirasi ialah proses kimia di dalam sel. Pernafasan menggerakkan udara keluar masuk paru-paru. Contoh: anda bernafas lebih laju kerana sel otot anda bernafas (respirasi) lebih laju. Dikelirukan dengan satu sama lain, kerana pertuturan harian menggunakan satu perkataan untuk kedua-duanya. Lihat pertukaran gas dan respirasi.
Transpirasi dan translokasi (transpiration, translocation). Transpirasi ialah kehilangan wap air daripada daun, yang menarik air ke atas melalui xilem. Translokasi ialah pergerakan sukrosa dan asid amino dalam floem. Dikelirukan dengan satu sama lain kerana kedua-duanya bermula dengan “trans”. Lihat pengangkutan tumbuhan.
Arteri dan vena (artery, vein). Arteri membawa darah menjauhi jantung, dan vena membawa darah ke arah jantung. Arteri pulmonari membawa darah tanpa oksigen, jadi “arteri bermaksud beroksigen” adalah salah. Dikelirukan dengan satu sama lain, dan dengan kandungan oksigen. Lihat peredaran dan darah.
Perkumuhan, penyahtinjaan dan rembesan (excretion, egestion, secretion). Perkumuhan membuang bahan buangan yang dihasilkan oleh tindak balas kimia badan sendiri, seperti urea. Penyahtinjaan membuang makanan yang tidak dihadam sebagai najis. Rembesan membebaskan bahan berguna, seperti enzim. Dikelirukan dengan satu sama lain, terutamanya perkumuhan dan penyahtinjaan. Lihat perkumuhan dan homeostasis.
Pewarisan dan variasi
Gen, alel dan kromosom (gene, allele, chromosome). Kromosom membawa banyak gen. Gen ialah panjang DNA yang mengekod satu protein. Alel ialah satu versi gen. Contoh: gen bentuk biji mempunyai alel bulat dan alel berkedut. Dikelirukan dengan satu sama lain, kerana ketiga-tiganya berada dalam nukleus. Lihat pembahagian sel dan pewarisan.
Genotip dan fenotip (genotype, phenotype). Genotip ialah alel yang dimiliki organisma, seperti Aa. Fenotip ialah ciri yang boleh diperhatikan hasil daripadanya, seperti tinggi. Dikelirukan dengan satu sama lain, kerana fenotip yang sama boleh datang daripada dua genotip. Lihat pembahagian sel dan pewarisan.
Dominan dan resesif (dominant, recessive). Alel dominan muncul dalam fenotip walaupun hanya satu salinan. Alel resesif muncul hanya apabila dua salinan hadir. Dikelirukan dengan “lazim”, kerana dominan tidak bermaksud lebih kerap. Lihat pembahagian sel dan pewarisan.
Mitosis dan meiosis (mitosis, meiosis). Mitosis menghasilkan dua sel yang sama secara genetik dan digunakan untuk pertumbuhan dan pembaikan. Meiosis menghasilkan gamet dengan separuh bilangan kromosom dan dengan variasi. Dikelirukan dengan satu sama lain, kerana kedua-duanya membahagikan nukleus. Lihat pembahagian sel dan pewarisan.
Pemilihan semula jadi dan penyesuaian (natural selection, adaptation). Pemilihan semula jadi ialah proses apabila individu dengan ciri yang membantu terus hidup dan mewariskan alelnya. Penyesuaian ialah ciri yang membantu itu. Dikelirukan dengan individu yang “cuba” berubah. Lihat variasi dan pemilihan.
Ekologi dan penyiasatan
Habitat, populasi, komuniti dan ekosistem (habitat, population, community, ecosystem). Habitat ialah tempat organisma tinggal. Populasi ialah satu spesies dalam satu kawasan. Komuniti ialah semua populasi. Ekosistem merangkumi komuniti dan persekitaran bukan hidupnya. Dikelirukan dengan satu sama lain, kerana semuanya menerangkan kumpulan di satu tempat. Lihat ekologi dan aliran tenaga.
Pemboleh ubah bebas, bersandar dan terkawal (independent, dependent, control variables). Pemboleh ubah bebas ialah yang anda ubah, yang bersandar ialah yang anda ukur, dan pemboleh ubah terkawal dikekalkan sama. Contoh: mengubah suhu dan mengukur masa untuk satu tindak balas. Dikelirukan dengan satu sama lain apabila soalan bertanya “apa yang dikekalkan malar”. Lihat data dan penyiasatan.
Cara menggunakan glosari ini
Pilih satu pasangan sehari. Tulis makna satu baris untuk setiap satu, tambah contoh anda sendiri, dan katakan dengan lantang mengapa perkataan satu lagi tidak sesuai. Kemudian jawab soalan pendek yang memerlukan perkataan yang betul.
Jika sesuatu pasangan terus menyebabkan ralat, tambahkannya ke dalam log kesilapan dan kunjungi semula topik itu dengan hab latihan asli. Panduan pembelajaran Biologi memberi peta yang lebih luas.
Pilihan bahasa kurang penting berbanding ketepatan. Dalam tuisyen Biologi dalam talian satu dengan satu, guru boleh meminta anda menerangkan setiap istilah dengan kata-kata sendiri dan perasan apabila perkataan jiran tergelincir masuk.