Persamaan seimbang memberi nisbah dalam mol bagi bahan yang bertindak balas dan terbentuk. Untuk menghubungkan dua bahan, cari kuantiti bahan yang diketahui, darab dengan nisbah, dan anda mendapat kuantiti bahan yang satu lagi. Ini langkah tengah bagi kebanyakan pengiraan dalam jisim relatif dan kuantiti bahan.
Bagaimana nisbah berfungsi?
Ambil N₂ + 3H₂ → 2NH₃. Ia menyatakan 1 mol N₂ bertindak balas dengan 3 mol H₂ untuk membentuk 2 mol NH₃. Sebarang gandaan kuantiti itu bertindak balas dalam kadar yang sama.
Untuk beralih daripada bahan A (diketahui) kepada bahan B (dicari):
kuantiti B = kuantiti A × (pekali B ÷ pekali A)
Pekali bahan yang dicari diletakkan di atas.
Langkah
- Semak persamaan sudah seimbang.
- Tukar jisim yang diberi kepada mol (lihat pelajaran sebelum ini).
- Gunakan nisbah dengan pekali.
- Tukar kepada jisim atau kuantiti lain jika soalan memintanya.
- Tulis unit pada setiap peringkat.
Contoh berlangkah
Berapakah jisim magnesium oksida yang terbentuk apabila 6.0 g magnesium terbakar sepenuhnya dalam oksigen? Ini pengiraan model untuk pembelajaran. Gunakan Mg = 24, O = 16.
Persamaannya ialah 2Mg + O₂ → 2MgO.
Langkah 1, mol Mg: 6.0 ÷ 24 = 0.25 mol.
Langkah 2, nisbah: 2 mol Mg memberi 2 mol MgO, jadi nisbahnya 2 : 2, atau 1 : 1. Maka MgO = 0.25 × (2 ÷ 2) = 0.25 mol.
Langkah 3, jisim: Mr MgO = 24 + 16 = 40. Jisim = 0.25 × 40 = 10 g.
Semakan: jisim hasil (10 g) lebih besar daripada jisim magnesium (6.0 g), seperti dijangka, kerana oksigen telah bergabung dengan magnesium. Tambahan 4.0 g ialah oksigen: 0.125 mol O₂ × 32 = 4.0 g, jadi 6.0 + 4.0 = 10.0 g.
Kesilapan yang munasabah
Seorang pelajar menulis: nisbahnya 2 : 2, jadi 6.0 g Mg memberi 6.0 g MgO.
Jawapan yang salah: 6.0 g
Nisbah 2 : 2 terpakai pada mol, bukan gram. Mg dan MgO mempunyai jisim molar berbeza, jadi mol yang sama bukan jisim yang sama.
Pembetulannya ialah sentiasa melalui mol: jisim A → mol A → mol B → jisim B.
Contoh kedua dengan nisbah yang bukan 1 : 1: dengan 0.60 mol H₂ dalam N₂ + 3H₂ → 2NH₃, NH₃ = 0.60 × (2 ÷ 3) = 0.40 mol. Dengan Mr NH₃ = 14 + 3 = 17, jisim = 0.40 × 17 = 6.8 g.
Semak diri anda
1. Dalam 2H₂ + O₂ → 2H₂O, berapa mol air terbentuk daripada 0.50 mol oksigen? Berapakah jisimnya? (H = 1, O = 16)
Lihat jawapan
Nisbah O₂ : H₂O = 1 : 2, jadi H₂O = 0.50 × 2 = 1.0 mol. Mr = 18, maka jisim = 1.0 × 18 = 1.0 mol, 18 g.
2. Dalam CaCO₃ → CaO + CO₂, berapakah jisim CaO yang terbentuk daripada 50 g CaCO₃? (Ca = 40, C = 12, O = 16)
Lihat jawapan
Mr CaCO₃ = 40 + 12 + 48 = 100, jadi n = 50 ÷ 100 = 0.50 mol. Nisbah 1 : 1, maka CaO = 0.50 mol. Mr CaO = 56, jadi jisim = 0.50 × 56 = 28 g.
3. Dalam 4Al + 3O₂ → 2Al₂O₃, berapa mol O₂ bertindak balas dengan 0.80 mol Al, dan berapa mol Al₂O₃ terbentuk?
Lihat jawapan
O₂ = 0.80 × (3 ÷ 4) = 0.60 mol. Al₂O₃ = 0.80 × (2 ÷ 4) = 0.40 mol.
Langkah seterusnya
Pelajaran berikutnya bertanya apa yang berlaku apabila kedua-dua bahan tindak balas diberikan: mengenal pasti kuantiti penghad. Gunakan guru mol dan nisbah persamaan untuk melihat setiap langkah nisbah ditulis, dan pelatih penaakulan imbangan persamaan untuk mengesahkan persamaan dahulu.
Jika anda faham idea tetapi penyediaan masih memperlahankan anda, menyelesaikan soalan anda sendiri bersama guru boleh membantu. Lihat tuisyen Kimia dalam talian secara satu dengan satu kami.