Apabila soalan memberi pemerhatian sel dan meminta “terangkan”, markah diberi untuk satu rantaian: pemerhatian, pergerakan air, sebab pergerakan itu, dan kaitan semula dengan data. Penerangan membran ialah rantaian itu ditulis mengikut urutan.
Pelajaran ini sebahagian daripada mekanisme biologi dalam tugasan campuran. Data di bawah direka untuk pengajaran dan dilabelkan sedemikian.
Apakah yang diperlukan dalam penerangan membran?
Air bergerak secara osmosis, iaitu pergerakan bersih molekul air melalui membran separa telap (partially permeable membrane) dari kawasan berkepekatan air tinggi (larutan cair) ke kawasan berkepekatan air rendah (larutan lebih pekat).
Jadi setiap jawapan yang baik mempunyai tiga bahagian:
- Arah: air bergerak ke dalam atau ke luar sel?
- Sebab: larutan di luar lebih cair atau lebih pekat daripada kandungan sel.
- Bukti: satu angka daripada data yang menunjukkan arah itu.
Contoh langkah demi langkah (data rekaan)
Seorang murid meletakkan empat silinder ubi kentang yang serupa, masing-masing 2.00 g pada awalnya, dalam larutan gula berkepekatan berbeza. Selepas masa yang sama, setiap satu dikeringkan dengan kertas dan ditimbang.
| Larutan gula (mol/dm³) | Jisim awal (g) | Jisim akhir (g) | Perubahan (g) | Peratusan perubahan |
|---|---|---|---|---|
| 0.0 | 2.00 | 2.30 | +0.30 | +15.0% |
| 0.2 | 2.00 | 2.10 | +0.10 | +5.0% |
| 0.4 | 2.00 | 1.90 | −0.10 | −5.0% |
| 0.6 | 2.00 | 1.80 | −0.20 | −10.0% |
Langkah 1, kira: peratusan perubahan = perubahan ÷ jisim awal × 100. Bagi 0.0: 0.30 ÷ 2.00 × 100 = +15.0%.
Langkah 2, cari corak: apabila kepekatan gula meningkat, peratusan perubahan menurun dari +15.0% kepada −10.0%.
Langkah 3, cari titik seimbang: perubahan menurun 10 mata peratus bagi setiap 0.2 mol/dm³. Ia +5.0% pada 0.2 dan perlu turun 5.0 lagi, iaitu setengah langkah, jadi sel seimbang pada kira-kira 0.30 mol/dm³.
Langkah 4, terangkan: dalam air tulen, larutan di luar lebih cair daripada kandungan sel, jadi air bergerak masuk ke dalam sel secara osmosis melalui membran separa telap dan jisim meningkat. Pada 0.6 mol/dm³, larutan di luar lebih pekat, jadi air keluar dan jisim menurun. Pada kira-kira 0.30 mol/dm³ tiada pergerakan bersih.
Kesilapan yang perlu dielakkan
Jawapan yang salah: “Jisim meningkat kerana gula masuk ke dalam sel.”
Molekul gula terlalu besar untuk menembusi membran dengan cepat.
Data tidak boleh menunjukkan gula bergerak. Ia hanya menunjukkan perubahan jisim, dan sebab yang paling mudah ialah air. Pembetulannya: namakan zarah yang bergerak (air), sifat membran (separa telap) dan beza kepekatan.
Satu lagi kesilapan ialah membandingkan pertambahan mentah apabila jisim awal berbeza. Tukarkan kepada peratusan perubahan dahulu.
Semak sendiri
1. Satu kepingan bermula 2.50 g dan berakhir 2.75 g. Cari peratusan perubahan.
Tunjukkan jawapan
Perubahan = 2.75 − 2.50 = 0.25 g. Peratusan perubahan = 0.25 ÷ 2.50 × 100 = +10.0%. Semakan: 10% daripada 2.50 ialah 0.25.
2. Satu kepingan berubah dari 1.80 g kepada 1.62 g. Air bergerak masuk atau keluar, dan berapakah peratusan perubahan?
Tunjukkan jawapan
Jisim menurun, jadi air bergerak keluar secara osmosis. Perubahan = −0.18 g. Peratusan perubahan = −0.18 ÷ 1.80 × 100 = −10.0%.
3. Dalam satu ayat, terangkan mengapa tisu kehilangan jisim dalam larutan gula yang sangat pekat.
Tunjukkan jawapan
Larutan di luar lebih pekat daripada kandungan sel, jadi air bergerak keluar dari sel melalui membran separa telap secara osmosis.
Ke mana selepas ini?
Seterusnya, kaitkan pertukaran tumbuhan dengan set data persekitaran untuk melatih rantaian yang sama dengan daun. Apabila bersedia, cuba set latihan campuran, dan gunakan pengkritik penyiasatan saintifik untuk menguji huraian kaedah anda.
Jika penerangan anda kehilangan markah pada langkah “sebab”, guru kami boleh membimbing anda dalam tuisyen Combined Science satu dengan satu dalam talian.