Graf faktor pengehad menunjukkan keadaan yang menghadkan kadar fotosintesis. Pada bahagian menaik, faktor pada paksi-x ialah faktor pengehad. Pada bahagian mendatar, faktor lain pula yang menghadkan. Tugas anda ialah menamakan faktor itu dan menggunakan bukti pada graf.
Pelajaran ini mengikuti input dan hasil fotosintesis dan merupakan sebahagian daripada pemakanan tumbuhan.
Bagaimana membaca graf langkah demi langkah?
- Baca paksi. Catat apa pada paksi-x (faktor yang diubah), apa pada paksi-y (kadar) dan unitnya.
- Cari bahagian menaik. Di sini faktor pada paksi-x ialah pengehad, kerana menambahnya menaikkan kadar.
- Cari tempat lengkung menjadi mendatar. Di sini faktor paksi-x tidak lagi menghadkan.
- Namakan faktor yang menghadkan bahagian mendatar. Guna keadaan yang dinyatakan dalam soalan, seperti paras karbon dioksida atau suhu.
- Bandingkan lengkung jika ada dua. Jika lengkung kedua lebih tinggi pada nilai x yang sama, faktor yang diubah antara dua lengkung itu menghadkan lengkung yang lebih rendah.
Contoh berlangkah
Data di bawah direka untuk latihan. Seorang pelajar mengukur gelembung oksigen seminit daripada hidrilla (pondweed) pada dua paras karbon dioksida, dengan suhu malar.
| Keamatan cahaya (unit sewenang-wenang) | 0 | 2 | 4 | 6 | 8 | 10 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Kadar, CO₂ rendah (gelembung/min) | 0 | 8 | 16 | 20 | 20 | 20 |
| Kadar, CO₂ tinggi (gelembung/min) | 0 | 8 | 16 | 24 | 30 | 30 |
Soalan: Apakah yang menghadkan kadar pada keamatan cahaya 8 bagi lengkung CO₂ rendah? Beri bukti.
Langkah 1, cari titik itu. Pada 8 unit, lengkung CO₂ rendah mendatar pada 20 gelembung seminit. Ia sudah 20 sejak keamatan 6.
Langkah 2, singkirkan cahaya. Antara 6 dan 8, cahaya bertambah tetapi kadar tidak berubah. Jadi cahaya bukan pengehad di sini.
Langkah 3, bandingkan lengkung. Pada keamatan 8 yang sama, lengkung CO₂ tinggi memberi 30. Satu-satunya perbezaan ialah paras karbon dioksida.
Langkah 4, kira pertambahan. 30 − 20 = 10 gelembung seminit lebih banyak. Sebagai peratusan daripada 20: 10 ÷ 20 × 100 = 50%.
Jawapan: Kepekatan karbon dioksida ialah faktor pengehad pada keamatan 8, kerana menaikkannya daripada rendah kepada tinggi menambah kadar daripada 20 kepada 30 gelembung seminit sementara cahaya kekal sama.
Bagi bahagian menaik, kadar naik 8 gelembung bagi setiap 2 unit cahaya, iaitu 4 gelembung bagi setiap unit. Kenaikan tetap ini menunjukkan cahaya menghadkan dari 0 hingga kira-kira 4 pada lengkung CO₂ rendah, dan hingga kira-kira 6 pada lengkung CO₂ tinggi.
Kesilapan yang perlu dielakkan
Kesilapan lazim ialah mengatakan cahaya menghadkan pada bahagian mendatar kerana “cahaya sudah maksimum”.
Jawapan yang salah: “Pada bahagian mendatar, cahaya ialah faktor pengehad kerana ia tidak boleh bertambah lagi.”
Graf menunjukkan cahaya masih bertambah sepanjang paksi-x, jadi cahaya belum habis.
Pembetulannya: garis mendatar bermaksud faktor paksi-x sudah berhenti menghadkan. Namakan faktor lain, dan sokong dengan lengkung kedua atau keadaan yang diberi.
Semak sendiri
Gunakan jadual di atas.
1. Apakah yang menghadkan lengkung CO₂ tinggi pada keamatan cahaya 4?
Tunjukkan jawapan
Lengkung masih menaik pada titik ini (16 pada 4, 24 pada 6), jadi keamatan cahaya menghadkan.
2. Berapakah kadar pada lengkung CO₂ tinggi pada keamatan 10, dan mengapa ia berhenti naik selepas 8?
Tunjukkan jawapan
Kadarnya 30 gelembung seminit. Selepas keamatan 8, cahaya tidak lagi menghadkan, jadi faktor lain, seperti suhu, kini menghadkan kadar.
3. Pada lengkung CO₂ tinggi, cahaya menjadi dua kali ganda daripada 4 kepada 8. Adakah kadar menjadi dua kali ganda? Terangkan.
Tunjukkan jawapan
Kadar naik daripada 16 kepada 30. Dua kali 16 ialah 32, jadi kadar hampir tetapi tidak tepat dua kali ganda. Pada keamatan 8, faktor lain sudah mula menghadkan kadar.
Ke mana selepas ini?
Seterusnya, lihat bagaimana struktur daun menyokong bekalan cahaya dan karbon dioksida dalam penyesuaian daun untuk pertukaran. Alat log kesilapan sesuai untuk merekod penjelasan garis mendatar yang anda salah.
Penjelasan graf sering gagal kerana cara menulis, bukan kerana kefahaman, dan itulah sebabnya guru kami menyemak jawapan bertulis anda dalam tuisyen Biologi dalam talian satu dengan satu.