Halaman ini menerangkan 14 istilah yang sering ditukar atau dikaburkan oleh pelajar dalam Combined Science. Setiap entri memberi maksud mudah, contoh pendek, istilah yang paling kerap dikelirukan dengannya, dan pelajaran yang mengajarnya dalam konteks.
Sukatan anda menentukan istilah mana yang mesti diketahui dan sejauh mana. Semak pada laman Cambridge sebelum menganggap mana-mana entri sebagai keperluan. Jambatan konsep Inggeris, BM dan Cina menunjukkan konsep yang sama dalam tiga bahasa.
Istilah penaakulan dan bukti
Pemerhatian (observation). Apa yang anda lihat, ukur atau rekod, tanpa penjelasan. Contoh: larutan bertukar daripada merah kepada biru. Dikelirukan dengan inferens (inference), iaitu kesimpulan yang anda buat daripada pemerhatian. Berlatih dalam pemerhatian berbanding inferens merentas dua ujian kimia.
Pemboleh ubah bebas, bersandar dan dikawal (independent, dependent, control variable). Pemboleh ubah bebas ialah yang anda ubah, pemboleh ubah bersandar ialah yang anda ukur, dan pemboleh ubah dikawal dikekalkan sama. Contoh: mengubah keamatan cahaya, mengukur gelembung seminit, mengekalkan suhu. Pelajar kerap mengelirukan bersandar dengan dikawal. Lihat mengenal pasti syarat yang dikawal.
Ketepatan dan kepersisan (accuracy, precision). Ketepatan ialah sejauh mana bacaan dekat dengan nilai sebenar, manakala kepersisan ialah sejauh mana bacaan berulang dekat antara satu sama lain. Contoh: penimbang yang membaca 0.3 g terlalu tinggi memberi keputusan persis tetapi tidak tepat. Lihat mengapa bacaan berulang tidak membetulkan kaedah yang berat sebelah.
Anomali (anomaly). Keputusan yang tidak selaras dengan corak yang lain. Contoh: empat tumbuhan berukuran kira-kira 12 cm dan satu berukuran 25 cm. Ia tidak semestinya satu kesilapan, jadi siasat sebelum membuangnya. Lihat menerangkan anomali.
Kesimpulan dan tuntutan (conclusion, claim). Kesimpulan ialah apa yang disokong bukti, dan tuntutan boleh melampaui bukti. Contoh: “suhu mempengaruhi kadar” mungkin disokong, “suhu sentiasa menggandakan kadar” tidak. Lihat membandingkan kesimpulan dengan alternatif.
Berkadar terus dan arah aliran (proportional, trend). Dua kuantiti berkadar terus jika menggandakan satu menggandakan yang lain dan graf ialah garis lurus melalui asalan. Arah aliran hanya menyatakan keduanya naik atau turun bersama. Lihat kadar terus berbanding arah aliran umum.
Istilah Biologi
Respirasi dan pernafasan (respiration, breathing). Respirasi ialah proses kimia dalam sel yang membebaskan tenaga daripada makanan. Pernafasan ialah menggerakkan udara keluar masuk paru-paru. Kedua-duanya selalu dikelirukan kerana melibatkan oksigen. Lihat menjejak tenaga antara proses biologi dan ukuran.
Membran separa telap (partially permeable membrane). Membran yang membenarkan sesetengah bahan melaluinya dan menyekat yang lain. Contoh: air melalui membran sel, manakala molekul besar kekal di dalam. Dikelirukan dengan “membran berlubang yang dilalui semua bahan”. Lihat menghubungkan pemerhatian sel dengan penjelasan membran.
Rantai makanan dan siratan makanan (food chain, food web). Rantai menunjukkan satu laluan pemakanan, dan siratan menunjukkan laluan yang bersambung dalam satu komuniti. Contoh: jika bilangan arnab menurun, musang yang turut memakan burung mungkin kekal hidup. Lihat menggunakan perubahan siratan makanan untuk menguji kesimpulan.
Istilah Kimia
Zarah (particle). Perkataan am untuk bahagian halus yang membentuk jirim, yang boleh jadi atom, molekul atau ion bergantung pada bahan. Pelajar kadangkala menggunakan “atom” untuk segalanya. Lihat menggunakan model zarah untuk menerangkan keadaan jirim.
Campuran dan sebatian (mixture, compound). Campuran ialah bahan yang bercampur tanpa ikatan kimia dan boleh diasingkan dengan kaedah fizik. Sebatian terikat secara kimia dan memerlukan perubahan kimia untuk dipisahkan. Contoh: pasir dalam air garam ialah campuran. Lihat mentafsir urutan pengasingan.
Perubahan jisim dan keabadian (mass change, conservation). Jisim kekal dalam sistem tertutup. Jika logam yang dibakar bertambah jisim, tambahan itu datang daripada oksigen dalam udara. Lihat menghubungkan persamaan dengan perubahan jisim yang diberi.
Istilah Fizik
Jisim dan berat (mass, weight). Jisim ialah jumlah jirim dan diukur dalam kilogram. Berat ialah daya akibat graviti dan diukur dalam newton. Contoh: jisim anda sama di Bulan, tetapi berat anda tidak. Lihat menggunakan hubungan daya pada ukuran biologi.
Kadar dan kuantiti (rate, amount). Kuantiti ialah berapa banyak, manakala kadar ialah berapa banyak seunit masa. Contoh: 36 cm³ gas ialah kuantiti, dan 9 cm³ seminit ialah kadar. Lihat bergerak daripada graf kepada pengiraan kadar.
Bagaimana menggunakan senarai ini?
Pilih lima istilah yang paling kerap anda tertukar. Bagi setiap satu, tulis satu ayat sendiri yang tidak mungkin benar jika anda menggunakan istilah yang satu lagi. Kemudian uji diri dengan soalan baharu daripada bahagian latihan asli.
Kembali ke panduan pembelajaran. Jika anda boleh menghafal takrifan tetapi masih memilih perkataan yang salah dalam jawapan, halaman tuisyen Combined Science menerangkan bagaimana sesi satu dengan satu boleh membantu.